آقای ف. الف نویسنده ای به نام جورج اورول را از وقتی می شناسد که مشتری سمج و پولداری برای شماره تلفن همراهش پیدا شده است؛ شماره ای که یادآور یکی از مهم ترین رمان های این نویسنده سوسیالیست متولد هند است. کاملا درست حدس زده اید. نام کتاب “۱۹۸۴” است و حدود هفتاد سال از زمان نگارشش می گذرد، اما این عمر دراز و تغییرات زیاد فرهنگی و اجتماعی نتوانسته مانع علاقه خوانندگانی از نسل های مختلف به این اثر بشود. حتی آقای ف. الف دارنده شماره تلفن همراه ۱۹۸۴… بعد از خواندنش علاقه زیادی به آن ها پیدا کرده است.

همین علاقه هم باعث شده تا بعد از مدتی توی اینترنت به دنبال عکس هایی از او بگردد؛ عکس هایی که به نظرش بی شباهت به تصاویر کارمندان منضبط ادارات قدیم (مثلا ثبت احوال) ایران نیست. دلیلش به احتمال زیاد به پوشش، آرایش موها و جدیت چهره او مربوط است، اما در اکثر این عکس ها روی لب های جورج اورول تبسمی ملیح دیده می شود که شباهتی به لبخند دیگران ندارد و انگار نه انگار صاحبش جنگ های خانمان براندازی را با گوش و پوست خودش تجربه کرده است. و در یکی از آن ها (جنگ های داخلی اسپانیا) زخم هم برداشته است.

George-orwell-BBCتوی یکی از عکس‌ها هم پشت میکروفونی نشسته و انگار دارد برای شنوندگان رادیو بی‌بی‌سی برنامه اجرا می‌کند. تاریخ عکس‌ها باید حوالی سال‌های چهل تا پنجاه میلادی باشد؛ سال‌هایی که تکلیفش با خودش روشن شده و فهمیده باید در هر خطی از نوشته هایش به گونه‌ای مستقیم یا غیرمستقیم علیه نظام توتالیتر بنویسد؛ فهمی که اگر به دنبال ریشه‌اش باشیم، باید به سال‌های ۱۹۳۶ و ۱۹۳۷ برگردیم؛ سال‌هایی که اریک آرتور بلر سی و سه ساله برای از بین بردن استبداد و استقرار جمهوری در کشور اسپانیا دوشادوش مبارزان اسپانیایی با سربازان فرانکو می‌جنگید. آن زمان هنوز نام مستعارش (جورج اورول) عالم‌گیر نشده بود و از آثارش فقط آس و پاس‌ها در لندن و پاریس (۱۹۳۳)، روزهای برمه (۱۹۳۴) و دختر کشیش (۱۹۳۵) را به چاپ رسانده بود؛ کتاب‌هایی که هر کدامشان بیانگر بخشی از تجربه‌های شخصی او بودند.

 

تجربه‌هایی از وقایع پرتلاطم زندگی‌اش که در آن‌ها می‌توانیم آدم‌ها و اتفاقاتی را پیدا کنیم که کودک چهار ساله علاقه مند به شاعری را مبدل به نویسنده‌ای متعهد کرده است.  روزهای برمه ریشه در دیده‌های جوان نوزده ساله‌ای دارد که از سال ۱۹۲۲ (به روایتی ۱۹۲۰) به مدت پنج سال (به روایتی هفت و به روایتی دیگر شش سال) در پلیس سلطنتی هند که در برمه مستقر بود، خدمت می‌کند؛ سال‌هایی که در آن از تکالیفی که به عنوان یک پلیس بر عهده‌اش بود، عمیقاً او را می‌آشفت.

مالکوم ماگریج نامی معتقد است نظرات سیاسی آینده‌اش تا حدودی نتیجه احساس انزجار عمیقی بود که در آن سال‌ها نصیب استعمارگری به نام انگلیس می‌کرد. بیراه هم نمی  گوید و اگر نوشته‌های ارورول را هم مرور کنیم، در می‌یابیم او نیز معتقد بود. عصر و زمانه‌ای که برای او با عمر کوتاه چهل و هفت ساله‌اش (۱۹۰۳ تا ۱۹۵۰) سرشار از وقایعی مهم بود. از انقلاب اکتبر روسیه در چهارده سالگی‌اش بگیر تا جنگ‌های جهانی اول و دوم که در نوجوانی و میان‌سالی شاهد آن‌ها بود.
1984-by-opallynn-d4lnuoh
البته در آن سال‌ها نویسندگان صاحب نام دیگری هم زندگی می‌کردند، اما هیچ کدام از آن‌ها تنفر از دیکتاتوری بنا شده بر روی خرابه‌های یک  انقلاب منحرف شده را به آثار ماندگار به نام‌های قلعه حیوانات (۱۹۴۵) و ۱۹۸۴ (۱۹۴۸) تبدیل نکرد؛ کتاب‌هایی که از همان آغاز مشخص بود به مذاق طرفداران سینه چاک استالین و جوامع استبدادی خوش نمی‌آید، اما به جای آن مقبول خوانندگان بسیاری شده و گذر زمان نمی‌تواند از محبوبیت آن کم کند.

 

دلیلش هرچه هست، آن قدر قدرتمند است که آقای ف. الف پس از مطالعه ۱۹۸۴ و قلعه حیوانات حاضر به فروش شماره تلفن همراهش به مبلغ پنج میلیون تومان نمی‌شود. البته ناگفته نماند که آقای ف. الف کمی هم شیفته سیاست است؛ نه به اندازه جورج اورول، که معتقد بود آن جا که نوشته‌اش فاقد هدف سیاسی بود، بی چون و چرا کتاب‌هایی بی روح نوشته است؛ کتاب‌هایی که در آن‌ها به سمت جملات و عبارات رنگین کشیده می‌شود؛ جملاتی که از نظر جورج اورول و طرفداران داستان‌های سیاسی مشتی لاف و گزاف است و در قلعه حیوانات و ۱۹۸۴ از آن‌ها خبری نیست. البته نبود چنین جملاتی باعث ماندگاری این دو اثر نشده و دلیل آن را باید در رمز و رازی دانست که از نسبت آن دو به زمان و مکانی خاص جلوگیری می‌کند.

در چنین حالتی دیگر مهم نیست منظور جورج اورول از کشورها و مکان‌های خیالی‌اش، اتحاد جماهیر شوروی است یا کشور دیگری را در ذهن داشته است. البته در این که وی هنگام نگارش این داستان‌ها گوشه چشمی هم به کشوری خاص، در زمانی مشخص داشته، نباید شک کرد، اما نماد و نشانه‌هایی که از ذهن او بر کاغذ آمده، به گونه‌ای است که  از اختصاص داستان‌ها به زمان و مکانی خاص جلوگیری می‌کند.

حالا دیگر برای خوانندگان رمان‌های جورج اورول، کشور اقیانوسیا و مزرعه حیوانات تمام کشورهایی است که در آن‌ها انسان فاقد اراده فردیanimal_farm است و ناگزیر به زندگی در شرایطی است که دیگران برایش مشخص کرده‌اند؛ دیگرانی که لحظه لحظه زندگی او را زیر نظر دارند و فردیت و خلوت وی برایشان معنایی ندارد.

از نظر آن‌ها آدم‌ها برای خدمت به باورهای حزب حاکم آفریده شده‌اند و لذت‌های زندگی و ارتباط آدم‌ها با یکدیگر در خدمت تجلی خواسته‌های حزب و قدرت حاکم است؛ حریم شخصی و عشق معنایی ندارد و واژه‌ها مفهومی دیگر پیدا کرده‌اند. شاید به همین دلیل است که حتی اقتباس سینمایی موفق مایکل رادفورد از رمان ۱۹۸۴ به قدرت کتاب نیست، چرا که رادفورد به آدم‌ها، مکان‌ها و روابط قطعیتی بیشتر بخشیده است؛ قطعیتی که در انیمیشن اقتباسی از قلعه حیوانات هم باعث عقب ماندن فیلم نسبت به قدرت کتاب شده است؛ کتابی که جورج اورول برای اولین بار در زندگی ادبی‌اش اهداف سیاسی و هنری‌اش را در آن با هم درآمیخت تا هنر اکسیری برای جاودانگی سیاست شود. سیاستی که برای آقای ف. الف نشان دهنده جامعه هراس آوری است که در آن جوک‌ها به جای بقیه حیوانات تصمیم می‌گیرند؛ حیواناتی که انگار به باور حاکمان مزرعه همه با هم برابرند، اما بعضی‌ها برابرترند.

 

کلامی که سرلوحه اداره مزرعه حیوانات جورج اورول و جوامعی با  نگرش من خوبم دیگران بد، شده است. باوری که از دل داستان قلعه حیوانات به دل آقای ف. الف نشسته و باعث شده تا او هر جا بی عدالتی یا حق خوری را ببیند فریاد بزند: “همه انسان‌ها با هم برابرند، اما بعضی‌ها برابرترند.”

افزودن دیدگاه