site hit counter

حمید سبزواری ، پدر شعر انقلاب بامداد امروز دار فانی را وداع گفت . سبزواری در دوران پرفراز و نشیب زندگی اش کورانهای زیادی را پشت سر گذاشت . از جنگ جهانی دوم ، کودتای ۲۸ مرداد ۳۲ ، ۱۵ خرداد تا انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی . حمید سبزواری مرد همیشه حاضر این کورانها بود .

طبق گزارشات ، حسین آقاممتحنی مشهور به ” حمید سبزواری ” در سال ۱۳۰۴ در سبزوار دیده به جهان گشود . پدرش عبدالوهاب ، پیشه ور ساده ای بود که قریحه شاعری داشت و جدش ملا محمد صادق ممتحنی شاعری مردمی بود که ˈمجرمˈ تخلص می کرد و آثارش در سفری به مشهد ، در حمله راهزنان به یغما رفت .حمید ، قبل از رفتن به مدرسه در خانه نزد مادرش قرآن را آموخت و به همین دلیل وقتی به مدرسه رفت فارسی را خیلی خوب و سلیس می خواند و از بچه های دیگر جلوتر بود . او از ۱۴ سالگی سرودن شعر را آغاز کرد و اشعارش را در دفتری با نام ” فریاد نامه ” می نوشت که بیشتر اشعارش اجتماعی بود واین بیشتر به علت جریانهای سال ۱۳۲۰ و ورود متفقین به ایران و مشکلات اقتصادی و معشیتی بود . خودش در گفت و گویی در این باره می گوید : ” یک دورانی به ما گذشت ، اسکتبار و استکبار و غرب به طور کلی ، سالیانی با دسایس خود و خریدن برخی از روشنفکر نمایان مملکت ما وجود داشت فرهنگ خود را بر جامعه ما تحمیل کردند تااینکه به اشغال فیزیکی کشور هم در ۳ شهریور ۱۳۲۰ کشید . از آنجا مبارزاتی بین ملت ما و دولت اشغالگر پیش آمد . گرچه خوب اینها هم درمقابل اندیشه های اسلامی ، عده ای طرفداران و احزاب پیر و طرفدار خود را پیدا کردند .

در این جریان پس از اشغال ایران ، آنچه که ما روشنفکرانی را در مملکت ما غرب زده شده بودند و با غرب زدگی مان صنعت را دلیل بر پیشرفت فکری می دانستند . مسلما وجود صنعت نشانگر پیشرفت است ولی مسایل فکری ورای این مسایل است . در آنچه که به روح و اعتقادات انسانی مربوط می شود و با خدا ارتباط برقرار کند و دست انسان دیگری را بگیرد جدای از مسایل فیزیکی است . آنهایی که بر مملکت ما حکم می راندند مردم را در بی خبری گذاشتند و حداقل از دوران صفویه به این طرف فشار غرب برما وارد شد و منتها سلاطین قدرت داشتند هرچند مناطقی را از مملکت ما جدا کردند در عین حال مرکزیتی داشتیم . ”

کودتای ۲۸ مرداد ۳۲ ، روزگار فرار و مخفی شدن

در نوجوانی شاهد فرهنگ‌ستیزی ، خشونت و سرکوب احساسات مذهبی مردم توسط رضا شاه پهلوی بود . چهارده‌ساله بود که سرودن شعر را آغاز کرد . حمید جوان در آن سال‌ها به هر حزب و گروهی که فکر می‌کرد حامل حقیقت یا حامی محرومانند سری می‌زد ، اما به‌سرعت درمی‌یافت که آن سراب‌ها هیچ‌گاه نمی‌توانند عطش عدالت‌خواهی و شوق استقلال‌جویی او را سیراب کنند ، و سرخورده کنار می‌کشید . سبزواری ابتدا به شغل معلمی مشغول بود . بعد از حوادث مرداد ۱۳۳۲ از آموزش و پرورش اخراج و سپس کارمند بانک بازرگانی ( بانک تجارت پس از انقلاب ) در تهران شد و سپس به شاعری روی آورد .

او بر اثر کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ متواری و مخفی شد وبعداً خود را به شهربانی سبزوار معرفی کرد و چهار سال در وضعیت بلاتکلیفی و تعلیق طی کرد تا سرانجام تبرئه شد .سبزواری این مقطع از تاریخ معاصر را یکی از تاریک ترین مقاطع تاریخی این سرزمین عنوان می کند و می گوید : ” ما در دوران پهلوی یک ملت عقب مانده ، دور از خودی خود بودیم ، یعنی خودمان را باور نداشتیم . پیرمردی پیدا شد و مبارزه را شکل دیگری به آن داد . مردی که پخته بود و در جامعه همه چیز را در خصوص اسلام و ادیان درک کرده بود و شناختی نسبت به مکاتب رنگارنگ غرب داشت . این پیرمرد ما را به سوی حق راهبری کرد یک حرکت اگر از یک فرهنگ بالایی استفاده نکند راه به جایی نمی برد . وقتی امام را شناختیم ، من خودم سعی کردم در سه لوحه برنامه خودم داشته باشم که آرمان های امام را در شعرهای خودم مطرح کنم . من با خودم فکر کردم و گفتم که خدا و پیغمبر چه گفته و این پیرمرد نیز چه می گوید . در این پیرمرد حقیقتی رادیدم که شروع کردم به طرفداری از ایشان گرچه اول در پرده افکار ایشان را در اشعارم منعکس می کردم . کم کم در این اواخر که خیلی ها این اندیشه در ذهنشان پیدا شد ، از این جهت از روی طبقه برجسته مملکت پیدا شدند . ”

دروان مبارزه ، شعر و آشنایی با امام ( ره )

مهمترین فعالیت سبزواری ، شاعری است . شعر حمید ، شناسنامهٔ زمانمند انقلاب است ، زیرا کمتر حادثه یا رویدادی است که انعکاس آن در شعر او نباشد . شاعر ، با حساسیت ویژهٔ خویش ، هر رویداد مهم تاریخ معاصر ایران را با گل‌واژه‌های شعرش در حافظهٔ زمانه نقش کرده‌است تا آیندگان از یاد نبرند که نسل گذشته در چه شرایط دشواری از آرمان‌ها و انقلابش دفاع کرده‌است .خودش درباره شیوه شاعری ای که پیش گرفت اینگونه می گوید : ” انسان مبارز از هیچ چیزی نمی ترسد و مبارزه می کند این یک لذتی شیرین دارد . در آن زمان من غالباً شعر می گفتم که این شعرها را کم کم به سمت سرنگونی رژیم کشیدیم . این کار را از آغاز سلطنت شاه انجام دادم و شروع به مبارزه با رژیم کردم . وقتی امام مطرح شدند آن موقع مبارزات من جهت دار شد . در اشعار و سرودها برای ما راهی باز شد که بر خیزش مردم راهی ببریم . امام هم کم کم در این اواخر سال های نزدیک به انقلاب ، زمانی که به عراق رفتند اعلامیه هایشان برای ما می آمد و این اعلامیه ها برای ما دستورالعمل بود .

در رابطه با همین اعلامیه ها شعر می گفتیم و راه و روش در اختیار مردم قرار می دادیم . آنچه که از گذشته های تاریخ به مردم گفته می شد در مجموع دستاوردهای علاقه مندان و روشنفکران انقلاب بود که فرهنگ انقلاب ناشی از کارهای اینهاست .

برخی از بیداری که مردم پیدا کرده بودند بیشتر می ترسیدند تا اینکه ما به اسلحه ای مجهز شویم . این بیداری برای آنها خطرناک بود و به مبارزه با طرفداران امام برخاستند . وقتی دیدند این حربه ها کارآمد نیست دست به ترور زدند و طرفداران امام را ترور می کردند . و نتیجه نگرفتند . من مطمئن هستم این حرکت نیز برای ما فایده داشت چرا که باعث شد بیشتر متحد شویم . ”

امام (ره) را چگونه باید شناخت ؟

یکی از نقاط عطف زندگی حمید سبزواری آشنایی با امام خمینی( ره ) بنیانگذار انقلاب اسلامی است . سبزواری در سالهای بعد از رحلت امام (ره) درباره شناخت ایشان در جامعه می گوید : ” امروزه متأسفانه در دانشگاه ها نشریات و کارها را دست کسانی داده اند که هیچ شناختی از امام ندارند . کسانی که در جبهه ها جانشان را کف دست خود گذاشتند امام را شناختند و از دور به امام عشق می ورزیدند . مقصود برخی انحراف مردم از آرمان های انقلاب بود و در واقع می کوشیدند مردم را از انقلاب بیزار کنند در حالیکه امام شخصیتی بود در اوج همه این مسایل .

باید برای معرفی امام از روحانیان و شخصیت های هم سطح امام که آشنایی به آرمان های ایشان داشته باشد ، استفاده کرد از جمله آیات عظامی که زنده بودند. امروزه افرادی در دانشگاه ها راه یافته اند که مجیز بیشتر می گویند تا شعر ، هرکجا که می روند دعاگوی رئیس هایشان هستند .

اما مطمئن هستیم که این راهی را که امام در پیش گرفته بود به جایی می رسد که همه ملت ها از اسارت نجات پیدا کنند و منتها با این کارها ، کار را به تاخیر انداختند . فرهنگ انقلاب ، فرهنگ پیامبر است . فرهنگ متاثر از علی (ع) و اولاد علی (ع) است و با وجود سرمایه های بزرگی در فلسفه و عرفان و ادبیات دانستیم که سرمایه های عظیم فرهنگ ما به شمار می روند و باید مدارس و دانشگاه ها و حوزه ها را به افرادی واگذار کرد که نه برای نام و نان ، عقیده شان را فنای این مسایل می کنند . ”

آثار ، اشعار و فعالیتها

آثار و سروده های حمید به دو بخش تقسیم می شود ، قسمتی از آن محصول و مولود دوران اختناق است که شاعر با شجاعت و شهامت و ایمان راسخ برحکومت تاخته و اوضاع نابسامان آن را نکوهش کرده است و در میان آن آثار ، به حق سخنانی بس بلند و فاخر و شور انگیز یافت می شود که از قدرت طبع و صفای قریحه ومهارت شاعر حکایت دارد .

بخش دوم آثار وی پس از پیروزی انقلاب است که در این زمان تلاش شاعر انتقال هر چه بهتر پیام انقلاب و دفاع از ارزشها و باورهای اصیل اسلامی است . هفت دفتر از حمید سبزواری به چاپ رسیده است که به ترتیب عبارتند از :

۱- سرود درد : سرود درد ، نخستین دفتر شعر حمید سبزواری است که سروده های سالها ۳۶ تا ۵۷ را در بر می گیرد ، دوران بیست و یک ساله ای که مشحون از وقایع سیاسی و رنج و دردمندی شاعر است . اشعار آزاد و کلاسیک حمید در این دفتر خبر از وجدان بیدار و آگاهی اجتماعی وی در شرایط دشوار می دهد . در این دفتر حدود ۶۵ غزل ، ۳۶ قصیده ، ۵ مثنوی ، ۳۴ شعر نو ، ۱۹ چهارپاره ، ۱۶ ترانه ، سه مسمط ، دو قطعه و یک ترکیب بند وجود دارد . سرود درد ، با مقدمه رهبر معظم انقلاب و همچنین مقدمه ای از استاد شاهرخی و سراینده در سال ۱۳۶۷ توسط انتشارات کیهان منتشر شده است .

۲- سرود سپیده : سرود سپیده ، دومین دفتر اشعار معاصر حمید سبزواری است که همچون دفتر نخست با مقدمه رهبر معظم انقلاب و استاد صادق آینه وند منتشر شده است . در این دفتر نیز که اشعاری به شیوه نو و کلاسیک آورده شده است حدود ۹۴ غزل ، ۳۱ قصیده ، ۱۶مثنوی ، دو قطعه ، ۱۳۸رباعی ، سه ترکیب بند ، سه مسمط ، دو ترجیع بند ، ۹چهارپاره و ۱۲شعر نو وجود دارد . این دفتر درسال ۱۳۶۸ به وسیله انتشارات کیهان منتشر شده است .

۳- کاروان سپیده : این کتاب در برگیرنده ۲۶ قطعه از اشعار حمید سبزواری است که سومین اثر وی می باشد و دارای طلیعه ای از سراینده با عنوان ˈسخنی از سر وظیفهˈ و نیز مقدمه کوتاهی از ناشر است . کاروان سپیده در سال ۱۳۷۳ توسط انتشارات حوزه هنری واحد شعر ادبیات و هنر مقاومت منتشر شده است .

۴- یاد یاران : یاد یاران مثنوی نسبتا بلندی است در رثای جهادگر شهید مهندس سید محمد تقی رضوی و جمعی از شهیدان دفاع مقدس . حمید در این اثر به تناسب حال و مقام به شرح دلتنگی های خویش می پردازد و با مروری بر وقایع انقلاب و دفاع مقدس به معرفی شهید رضوی پرداخته و ویژگی های ممتاز وی را برشمرده و به تناسب از دیگر سرداران شهید یاد می کند . ” یاد یاران ” را کنگره بزرگداشت سرداران شهید سپاه و کمیته انتشارات در سال ۱۳۷۶ منتشر کرده است .

۵ – گزیده ادبیات معاصر : از کارهای شایسته ای که پس از انقلاب توسط کتاب نیستان صورت گرفت چاپ گزیده آثاری از شاعران معاصر است . سی و پنجمین اثر از این مجموعه ، گزیده اشعار حمید سبزواری است که در آن ۳۴ شعر سبزواری را از سالهای دور تاکنون در بر می گیرد .

۶- به رنگ آمده دشمن : این کتاب با عنوان اولیه ” بار دیگر مسجد ضرار ” منظومه ای است کوتاه با ۵۶ بیت در قالب مثنوی که در آن سبزواری شیوه های فرهنگی دشمنان انقلاب و اسلام را پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ بیان کرده است . این منظومه که بارنخست درروزنامه کیهان به چاپ رسید ، به دلیل اهمیت ویژه به سفارش و تاکید رهبر معظم انقلاب به صورت جزوه ای مستقل با ابیاتی افزوده به چاپ رسید که آن را سازمان تبلیغات اسلامی درسال ۱۳۶۸ چاپ ومنتشر کرده است .

۷- سرودی دیگر : این دفتر دربرگیرنده ۱۴۲ قطعه از تازه ترین اشعار کلاسیک حمید از ۱۳۶۶ تاکنون است . در اردیبهشت ماه ۱۳۸۱ به همت سازمان صدا و سیما و انجمن قلم در آئینی با عنوان ˈآفرین روشنانˈ مراسم نکوداشت شاعر در سالن کوثر سازمان صدا و سیما برگزار شد که رهاورد آن ˈسرودی دیگرˈ است . این کتاب با مقدمه سبزواری و نیز یادداشت ستاد برگزاری آیین ˈآفرین روشنانˈ توسط انتشارات سروش درسال ۱۳۸۱ به چاپ رسیده است .

استاد سبزواری در طول مدت فعالیت ادبی خود به افتخارات زیادی نائل آمد که تعدای از آن‌ها به شرح زیر است :

۱- سرایش سرود خاطره انگیز خمینی ای امام که همزمان با ورود حضرت امام (ره) به ایران در فرودگاه مهرآباد اجرا و همه گیر شد . به خاطر اثر بخشی ، زیبایی و اثرگذاری فوق العاده ای که دارد ، در فهرست آثار معنوی کشور ثبت‌ شده است .

۲-سرایش تعداد بسیار زیاد دیگری از اشعار خاطره انگیز و ترانه های پرمعنی برای انقلاب اسلامی ایران ، دفاع مقدس ،حرکتهای مردمی وشخصیت ها و چهره های برجسته کشور در دهه های اخیر ، که بسیاری از این سرودها به ویژه در سالهای ابتدایی انقلاب ورد زبان همه مردم ایران شده بود .

۳- تحسین و تقدیر امام خمینی از برخی سروده های حمید سبزواری . به طوری که امام خمینی با شنیدن ترانه ” ای مجاهد شهید مطهر ” که در رثای آیت الله مطهری سروده شده بود ، فرمودند : ” انقلاب ما امروز به چنین سرودها و موسیقی هایی نیازمند است . ”

۴-مقدمه نویسی مقام معظم رهبری بر یکی از کتاب های شعر حمید سبزواری . به طوری که حمید تنها شاعری است که مقام معظم رهبری تا کنون برای کتاب وی مقدمه نوشته است .

۵- انتخاب استاد سبزواری به عنوان کارمند نمونه کشور در دهه ۷۰

۶- دریافت نشان درجه یک فرهنگ و هنر از دست ریاست جمهوری وقت ایران در دهه ۷۰

۷- انتخاب یکی از کتاب های شعر استاد به نام سرود سپیده به عنوان کتاب سال

۸-برگزیده شدن استاد به عنوان چهره ماندگار شعر و ادبیات کشور در سومین دوره از همایش چهره های ماندگار کشور در سال ۱۳۸۲

***

استاد حمید سبزواری در سحرگاه روز پنجم ماه رمضان مصادف با ۲۲ مرداد ۱۳۹۵ هجری شمسی بر اثر کهولت سن و بیماری در بیمارستان آسیای تهران دار فانی را وداع گفت .

روحش شاد ، یادش گرامی …..

دیدگاهی بگذارید

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.